प्रबोधिनी
₹150.00
(prabodhini)
कवी: श्री. जयदेव सोमनाथे
~
कविता ही केवळ शब्दांची मांडणी नसते; ती कवीच्या अंतःकरणात पेटलेल्या जाणिवांची, अनुभवांची आणि मूल्यनिष्ठ विचारांची अभिव्यक्ती असते. काही कविता मनाला हळुवार स्पर्श करून जातात, तर काही अंतर्मनाला अस्वस्थ करतात, प्रश्न विचारतात आणि माणसाला स्वतःकडे नव्या दृष्टीने पाहण्यास भाग पाडतात. जयदेव सोमनाथे यांचा ‘प्रबोधिनी’ हा काव्यसंग्रह अशाच जागृत संवेदनांचा आणि सामाजिक भानाचा प्रत्यय देणारा संग्रह आहे. नावाप्रमाणेच हा संग्रह वाचकाच्या मनात प्रबोधनाची ज्योत प्रज्वलित करण्याचा प्रयत्न करतो.
येथे कवीने काव्याला केवळ सौंदर्यनिर्मितीचे साधन मानलेले नाही, तर समाजाशी संवाद साधण्याचे प्रभावी माध्यम मानले आहे. त्यामुळे येथे प्रेम आहे, विरह आहे, आईविषयीची कृतज्ञता आहे, गुरुतत्त्वाचा गौरव आहे; पण त्याचबरोबर व्यसनाधीनतेचे दुष्परिणाम, सामाजिक विषमता, स्त्रीची वेदना, श्रमिकांचे जीवन, राष्ट्रप्रेम, नैतिक मूल्यांचा ऱ्हास आणि माणुसकीचा शोधही आहे. ही विषयवैविध्यपूर्ण मांडणी कवीच्या व्यापक जीवनानुभवाची साक्ष देते.
‘प्रबोधिनी’मधील कवितांमध्ये अलंकारिक शब्दकळेपेक्षा भावनांची प्रामाणिकता अधिक महत्त्वाची वाटते. कवी सहज, सरळ आणि संवाद साधणाऱ्या भाषेत आपले विचार मांडतो. म्हणूनच या कविता वाचताना त्या एखाद्या संवेदनशील मनाचा थेट संवाद असल्याचा अनुभव येतो.
‘प्रबोधिनी’मधील प्रेम हे केवळ दोन व्यक्तींमधील भावबंधापुरते मर्यादित राहत नाही; ते माणुसकी, समाज आणि राष्ट्रापर्यंत विस्तारते. काही कविता सामान्य माणसाच्या जीवनसंघर्षाला शब्द देतात. काही कविता सामाजिक विसंगतीवर प्रहार करतात; तर काही आशेची नवी दिशा दाखवतात. या सर्वांचा केंद्रबिंदू मात्र एकच आहे- माणूस अधिक संवेदनशील, सजग आणि मूल्यनिष्ठ व्हावा.
या संग्रहातील कवितांची विविधता संग्रहाला एकसुरी होऊ देत नाही. उलट प्रत्येक कविता वाचकाला नव्या भावविश्वात घेऊन जाते. त्यामुळे हा संग्रह एका विशिष्ट रसिकवर्गापुरता मर्यादित राहत नाही; विविध अभिरुचीच्या वाचकांशी संवाद साधू शकतो.
मनोरंजनाबरोबरच विचारप्रवृत्त करणारे, आत्मपरीक्षण घडवणारे आणि सामाजिक जाणीव जागवणारे साहित्य लोकांसमोर येणे ही काळाची गरज आहे. ‘प्रबोधिनी’ हा काव्यसंग्रह त्या अर्थाने केवळ कवितांचा संच नाही; तो एका संवेदनशील मनाचा समाजाशी साधलेला अर्थपूर्ण संवाद आहे.
– पराग रघुनाथ लोणकर
लेखक व प्रमुख कार्यवाह अ. भा. मराठी प्रकाशक संघ
